avrupa yakası evden eve nakliyat

Virüsler Nasıl Yayılır, Yayılma Nasıl Önlenebilir?

online radyo dinle

Virüsler Nasıl Yayılır, Yayılma Nasıl Önlenebilir?

Virüsler Nasıl Yayılır, Yayılma Nasıl Önlenebilir?

Corona virüsü, ABD ve başka memleketlerde bir kimseye bulaştıktan sonra vaka sayısı birinci günlerinde neredeyse hiç artmıyormuş üzere gözüküyor. Gelgelelim birinci vakanın açıklanmasının akabinde geçen 2 aylık süreç sonrasında vaka sayısında birden fırlama yaşanıyor.

İşte yaşanan bu fırlama, mütehassısların canlarını nispeten sıkıyor. The Washington Post, geçtiğimiz gün yayınladığı bir metinde ABD’deki artışın anlattığımızla birebir durumda olduğunu gösterdi. Aşağıda göreceğiniz grafik, ABD’de tespit edilen birinci vakanın akabinde 13 Mart’a kadar uzanan bir süreci gösteriyor.

Corona virüsü kısa vadede katlanarak bulaşmaya başladı: Neden?

Grafikte de görebileceğiniz halde şayet neredeyse her üç günde bir vaka sayısı iki katına çıkarsa, ABD ve vesair ülkeleredeki vaka sayısı Mayıs ayı sonuna kadar 100 milyon civarına yaklaşabilir. Elbette bu anlattığımız olağan bir matematikten ibaret, bu bahiste rastgele bir savımız yok.

Virüsün yayılması, sıhhat bilirkişilerinin dediklerine nazaran beşerler, halka açık sahalardan uzaklaşarak ve gün içinde meskenden gerekmediğinde çıkmayarak “toplumsal ara” gösterdiği sürece yavaşlatılabilir. Gelgelelim rastgele bir tedbir alınmazsa COVID-19, önümüzdeki aylarda daha da büyüyerek yolunda ilerler.

Washington Post, yaptığı haberde bu mevzuyu anlamamız için bizlere nispeten yararlı görseller sundu. Yayınlanan haberdeki görsellerin her biri, ufak bir öbekte virüsün nasıl yayılabileceğini gösterir nitelikte. Dilerseniz Washington Post tarafından hazırlanmış bu ufak senaryolara bir bakalım.

Bir virüs nasıl yayılıyor:

NOT: Her görselde;

  • Mavi: Sağlıklı birey

  • Kahverengi: Hasta birey

  • Mor: Düzgünleşmiş birey

Birinci senaryomuz sizlere sadece olağan bir şeyi öğretmek içindi. Şayet hasta bir birey, sağlıklı bir bireyle temasa geçerse sağlıklı birey de illeti kapar. Ama gerçek hayatta durum tam olarak bu türlü değil; kişilerin sıhhat durumları değişebiliyor, yani illetten kurtulabiliyorlar.

Bu senaryoda hastalıklı bireyin hastalık bulaştırdığı tüm bireyler ve akabinde kendisi marazdan kurtuluyor. Daha sonra, hastalıklı birey ne sağlıklı bireye ne de marazdan kurtulmuş bireye hastalık bulaştıramıyor.

200 bireyden oluşan bir topluluk:

Evet hastalık 200 insandan oluşan bir mekanda görülseydi ne olurdu? Yukarıdaki görselde gördüğünüz grafik aslında durumu özetliyor. Hasta kişilerin sayısı bir anda artış gösterdikten sonra devranla beşerler güzelleşmeye başlıyor ve zahir bir vade sonra hiçbir hasta birey kalmıyor.

Marazın yayılamaması için karantina tedbiri alınırsa:

Elbette nüfusun daha ağır olduğu kesimlerde kişilerin birçoklarının hastalık kapmasını istemezsiniz. Bu durumda hastalıklı olan kişileri muayyen bir noktada tutarak, mesela karantina altında, illetin yayılmasını engellemeye çalışırsınız. İşte yukarıdaki grafik de bunu anlatıyor.

Ama grafikte de görüldüğü üzere işler beklendiği üzere gitmiyor. Evet neden? The Washington Post’a Ocak ayında bir makale sunan Leana Wen’e nazaran bunun nedeni kişilerin yaşadıkları eyaletlerde farklı eyaletlerde yahut ortamlardaki işe gitmeleri. Bununla birlikte kişilerin ailelerinden uzaklaştırılması konusu da hayli zorlayıcı bir durum.

Toplumsal araya uymak:

Biliyorsunuz ki eksperler sık sık halka açık ortamlara gitmemizi ve gerekmedikçe haneden çıkmamamızı söylüyorlar. Yani beşerlerle aramıza aralık koymamızı istiyorlar. Böylelikle virüs, beşerle temasın daha aza inilmesi nedeniyle yayılmakta güçlük çekiyor. Kişilerin “çevre aralık” koyduğu senaryoyu aşağıda görebilirsiniz.

Bu senaryoda nüfusun dörtte üçü mütehassıslar tarafından söylenen “içtimaî ara” kuralına uyuyorlar. Gayri çeyrek hareket etmeye devam ediyor. Grafikte de görüldüğü üzere içtimaî ara koymak, illetin yayılmasını önemli nispette azaltıyor. Evet daha çokça içtimaî aralık koyan insan olsaydı ne olurdu?

Bu senaryoda nüfusun içinde bulunan kişilerden sadece 8’de 1’i hareket ediyor. Geçmişe kalan beşerler içtimaî ara kuralına uyuyorlar. Grafikte de görülebileceği üzere içtimaî uzaklık kuralına ne kadar ziyade insan uyarsa hastalık o kadar az yayılıyor.

Sonuç:

Senaryolar bittiğine nazaran gelin, testlerden elde ettiğimiz sonuçları bir arada değerlendirelim. Görüldüğü üzere Corona virüsünün yahut rastgele bir virüsün yayılmasını engellemek için en düzgün tahlil içtimaî uzaklık kuralına uymak. Yapılan senaryolar COVID-19’u tam manasıyla yansıtmıyor olsa da yalın bir simülasyondan bu türlü bir sonuç alınması bize ders veriyor.

1 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir